«Աղվեսը» չի դադարելու սպառնալ, քանի դեռ «կկուն» պատրաստ է «ձագերին» զոհաբերել

Մինչ հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններին մնացել են հաշված օրեր, մեր երկիրը հերթական անգամ հայտնվել է մի կետում, որտեղ հարցականի տակ է դրվել պետության ինքնիշխանության բովանդակությունը։

Իշխող ուժը նախընտրական շրջանի կենտրոնական թեման է դարձրել նոր Սահմանադրության ընդունումը։ Բայց արդյո՞ք սա ժողովրդավարական բարեփոխում է, թե՞ արտաքին ճնշումների տակ իրականացվող «սրբագրում»։ Երբ Հիմնական օրենքը փոփոխվում է ոչ թե հանրային պահանջով, այլ հարևանների նախապայմաններով, մենք գործ ունենք պետականության հիմքերի էրոզիայի հետ։

Այսօր Հեյդարօղլու կողմից վարվող ագրեսիվ քաղաքականությունն ուղիղ համեմատական է խորհրդային բանակում ընդունված բարքերին և, առհասարակ, բանակային այն կանոններին, երբ մեկին հոգեբանորեն կոտրելուց հետո մշտապես պահում են կամակատար և սպասարկու կարգավիճակում։ Դա նաև հիշեցնում է Հովհաննես Թումանյանի «Չարի վերջը» հայտնի հեքիաթը, որը լավագույնս է արտացոլում անվերջանալի զիջումների կործանարար տրամաբանությունը։

Բոլորս էլ հիշում ենք կկվի պատմությունը, որը, սարսափած աղվեսի սպառնալիքներից, հերթով իր ձագերին նետում էր նրա երախը։ Կկուն կարծում էր, թե ամեն զիջումով փրկում է մյուսներին ու իր բույնը, բայց իրականում նա պարզապես գրգռում էր աղվեսի ախորժակը՝ մինչև վերջնական կործանում։

Բայց ես խիստ կասկածում եմ, որ այս համատարած պարտադրանքների տեղատարափը գալիս է ընդամենը մեկ կենտրոնից կամ կետից. այստեղ «շան գլուխն» ավելի խորն է թաղված, քան կարծում ենք։ Եթե փորձենք ավելի խորը ներթափանցել այս պարտադրանքների տիրույթ, կտեսնենք այլ խաղացողների «ականջներ», ում ոչ պակաս ձեռնտու է քայքայված ու անողնաշար պետականությունը։

Այսօր Անկախության հռչակագրի «չեղարկման» և սահմանադրական փոփոխությունների քննարկումները հիշեցնում են հենց այդ կկվի տրամաբանությունը, այն է՝ զիջումների անվերջանալի շղթա։ Եթե մենք սկսում ենք սրբագրել մեր պետականության ծննդականը հարևանների պահանջով, որտե՞ղ է լինելու կանգառը։ Այսօր Հռչակագիրն է, վաղը՝ զինանշանը, մյուս օրը՝ պատմության դասագրքերը, իսկ վերջում՝ հենց պետականության գոյությունը։

Սա կարելի է բնութագրել երկու բառով՝ իրավական ինքնասպանություն։ Ես մի բանում եմ վստահ, հրաժարվելով Հռչակագրից՝ մենք կտրում ենք մեր կապը 1991-ի անկախության ակունքների հետ և կասկածի տակ ենք դնում այդ ժամանակից ի վեր մեր ստեղծած պետության լեգիտիմությունը։ Դա նույնն է, թե տան հիմքը քանդես՝ հույսով, որ տանիքն օդում կախված կմնա։

Եթե Մայր օրենքը փոխվում է հարևանների պահանջով, ապա մենք դադարում ենք լինել ինքնիշխան սուբյեկտ և դառնում ենք ուրիշի քաղաքական օրակարգի սպասարկողը։ Սահմանադրությունը ժողովրդի կամքն է, ոչ թե թշնամու նախապայմանը։

Ցավն այն է, որ շատերը չեն գիտակցում, որ իրենց իներտ մոտեցմամբ մասնակցում են սեփական պետականության և ազգային իղձերի հուղարկավորությանը։ Հռչակագիրը միայն անցյալի մասին չէ, այն մեր ինքնության մասին է։ Դրանից հրաժարվելը նշանակում է վերջնական հրաժարվել Արցախից, Ցեղասպանության ճանաչման պայքարից և Սփյուռքի հետ միասնականությունից։

Դա միայն թուղթ չէ, դա մեր հավաքական կամքի և ինքնության իրավական ամրագրումն է։ Սահմանադրությունը պետք է լինի ժողովրդի ներքին համաձայնության արդյունքը, ոչ թե աշխարհաքաղաքական ճնշման հետևանք։ Եվ վերջապես, ուժեղ պետությունները չեն փոխում իրենց հիմնաքարերն ամեն քամուց, այլ պաշտպանում են դրանք։

Մենք պետք է հիշենք՝ աղվեսը չի դադարելու սպառնալ, քանի դեռ տեսնում է, որ կկուն պատրաստ է ձագերին զոհաբերել։ Խաղաղությունը չի գալիս սեփական արժեքները զրոյացնելով, այն ձեռք է բերվում ամուր դիվանագիտությամբ, դիմադրությամբ և սեփական սկզբունքների նկատմամբ հարգանքով։

Եվ վերջապես՝ պետականությունը հագուստ չէ, որը կարելի է փոխել՝ ըստ ուրիշի քմահաճույքի։ Այն մեր պատիվն է ու մեր սերունդների՝ սեփական տանն ապրելու միակ երաշխավորը։

Արթուր Դավթյան

Մեկնաբանություններ